Marka adı, logo ve slogan aynı şey değildir. Ad, işletmeyi veya ürünü sözcüklerle tanıtır; logo, görsel kimliği taşır; slogan, iletişimde kullanılan kısa ifadeyi oluşturur. Bunların her biri veya birleşimi, tescil koşullarını karşılaması hâlinde marka başvurusuna konu olabilir. Birini tescil ettirmek diğerlerinin bütün biçimlerini otomatik olarak ayrı ayrı tescil ettirmez.
Pazarlamada “marka” daha geniş bir kimliği ve deneyimi anlatabilir. Hukuki başvuruda ise sicile hangi işaretin, hangi mal ve hizmetler için kaydedileceği belirlenir. TÜRKPATENT’in marka tanımı, sözcükler ve şekiller dâhil işaretlerin ayırt etme işlevini esas alır.
Üç unsurun farklı görevleri
Tablonun tamamı için yana kaydırın →
| Unsur | Pratik işlevi | Başvuru öncesi soru |
|---|---|---|
| Marka adı | Sözlü aramada, tavsiyede ve metinde tanınmak | Sözcük tek başına ne ölçüde ayırt edici? |
| Logo | Ambalaj, tabela ve ekranda görsel olarak tanınmak | Hangi son tasarım başvurulacak? |
| Slogan | Mesajı veya vaadi kısa ifadeyle aktarmak | Ticari kaynağı ayırt ediyor mu, sıradan övgü mü? |
| Birleşik kullanım | Ad, şekil ve ifadeyi tek kompozisyonda sunmak | Unsurlar ayrı da kullanılacak mı? |
Örneğin, bir işletmenin adı değişmeden logosu yenilenebilir; sloganı ise her kampanyada farklılaşabilir. Başvuru planını hazırlarken en kalıcı ve bağımsız kullanılan unsurları belirlemek bu yüzden değerlidir. Marka ismi bulma rehberi, sözcük seçiminin tasarımdan önce nasıl ele alınabileceğini açıklar.
Slogan ne zaman sorun yaratabilir?
Kısa bir cümle olması sloganı otomatik olarak tescile elverişli yapmaz. Yalnızca malın veya hizmetin niteliğini anlatan, alışılmış bir övgü sunan ya da ayırt edici olmayan ifadeler ret nedenleriyle karşılaşabilir. Değerlendirme, başvurulan mal veya hizmetlerle birlikte yapılır. Hukuki çerçeve 6769 sayılı Kanun’un 4 ve 5. maddelerindedir.
Varsayımsal bir spor ürününde “En kaliteli ürün” ifadesi, tüketiciye kaynağı göstermek yerine genel bir övgü iletebilir. Özgün bir söz dizimi oluşturmak ise tek başına olumlu karar garantisi değildir; ifadenin bütünü, kullanıldığı alan ve önceki haklar incelenir. Aynı değerlendirme yalnızca ürünün adını yazan marka adaylarında da önemlidir.
Birlikte mi, ayrı mı başvurulmalı?
Adı, simgesi ve sloganı sürekli birlikte kullanılan bir işletme, birleşik örneğin korunmasını değerlendirebilir. Adı farklı ürünlerde değişik görsel düzenlerle kullanan başka bir işletme ise sözcük odaklı koruma ihtiyacını ayrıca ele alabilir. Bu seçeneklerin biri her işletme için otomatik olarak daha iyi değildir.
Kanun’un 11. maddesine göre bir başvuruda bir markanın tescili istenir. Dolayısıyla farklı bağımsız işaretler için yapılan başvurular, başvuru sayısını ve bütçeyi etkileyebilir. Buna karşılık bir logo dosyasında üç unsur bulunması, her unsuru bağımsız bir marka olarak sicile kaydetmez. Birleşik markanın hukuki etkisi de yalnızca bu pratik özetle belirlenemez; unsurların ayırt ediciliği önem taşır.
Tasarımın nasıl sunulacağını logo başvurusu rehberinden, bütçenin hangi aşamalara ayrıldığını ücret kalemleri rehberinden inceleyebilirsiniz.
Tasarım ekibine verilecek kısa kontrol listesi
- Adın son yazımı ve Türkçe karakterleri kesinleştirildi mi?
- Logo tek bir son sürüm olarak saklandı mı?
- Slogan kalıcı mı, yalnızca bir kampanyaya mı ait?
- Unsurların hangi mecralarda ayrı kullanılacağı belli mi?
- Yazı tipi, simge, fotoğraf veya çizim için kullanım yetkisi incelendi mi?
- Son seçilen ad ve görsel için önceki marka araştırması yapıldı mı?
Tasarımcıya ödeme yapılmasıyla elde edilen hakların kapsamını sözleşmede açıkça görmek önemlidir. İnternette bulunan ya da lisansla edinilen bir görselin marka olarak kullanımına izin verilip verilmediği ayrıca kontrol edilmelidir. Görselin estetik açıdan özgün görünmesi üçüncü kişi haklarının bulunmadığını kanıtlamaz.
Sık sorulan sorular
Markanın mutlaka logosu olmalı mı?
Hayır. Ayırt edici sözcükler de marka olabilir. Başvuru tercihi, korunmak istenen işarete göre yapılır.
Sloganı logonun altına eklemek korumayı artırır mı?
Her durumda böyle bir sonuç çıkarılamaz. Eklenen ifade başvurulan bütünün parçası olur; ayrıca ayırt edici olup olmadığı değerlendirilir. Daha fazla unsur her zaman daha uygun kapsam anlamına gelmez.
Logoyu değiştirdiğimde eski tescil yeterli olur mu?
Değişikliğin niteliği ve kullanılan işaretle tescilli örnek arasındaki ilişki incelenmelidir. Eski kaydın her yeni tasarımı kapsadığı varsayılmamalıdır.
Araştırmayı yalnızca marka adına yapmak yeterli mi?
Ad araştırması önemli bir başlangıçtır; görsel ve slogan bakımından da ilgili riskler değerlendirilebilir. Son örneğinizi belirleyip marka araştırmasına bu bilgilerle başvurabilirsiniz.