Türkiye'de marka hakkının temel düzenlemesi 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'dur. Kanuna göre marka koruması tescille elde edilir; ancak hakkın kapsamı sınırsız değildir. İşaret, mal ve hizmetler, önceki haklar, kullanım biçimi ve ülkesellik birlikte değerlendirilir. Tescil, ürün kalitesini onaylayan veya bütün ticari uyuşmazlıkları ortadan kaldıran bir belge değildir.
Bu rehber, işletme sahibinin karşılaştığı soruyu doğru hukuki başlıkla eşleştirmesine yardımcı olur. Kaynağı TÜRKPATENT'in yayımladığı Kanun metnidir; somut uyuşmazlıkta dosyanın tarihleri ve delilleri ayrıca incelenmelidir.
Tescil ile başvuru önceliği farklıdır
Başvuru tarihi, sonraki başvurular karşısında öncelik değerlendirmesinde önem taşır. Bununla birlikte başvurunun alınması, tescilli markayla aynı hak durumunun oluştuğu anlamına gelmez. Önceki başvuru veya tescile dayalı ret ve itiraz düzenlemeleri ile tescilden doğan hakların kullanılması ayrı konulardır.
SMK m.7, üçüncü kişilere karşı hakların tescilin yayımıyla hüküm ifade etmesini düzenler. Başvurunun yayımlanmasından sonra gerçekleşen ve tescil edilirse yasaklanabilecek fiiller için kanundaki koşullarla tazminat talebi gündeme gelebilir; mahkeme tescilin yayımından önce karar veremez. Bu sınırlı düzenleme, bütün başvuruların kesin tescilli hak gibi sunulmasına dayanak olmaz.
Dosyanızın durumunu belirlemek için marka sorgulama rehberini kullanın.
Hangi sorun hangi hükümle ilgilidir?
Tablonun tamamı için yana kaydırın →
| Sorun veya ihtiyaç | Temel hukuki başlık | İlk kontrol |
|---|---|---|
| İşaret tanımlayıcı veya ayırt edici değil | Mutlak ret nedenleri, m.5 | İşaretin seçilen mal ve hizmetlerle ilişkisi |
| Önceki markayla karıştırılma ihtimali var | Nispi ret nedenleri, m.6 | İşaretler, kapsam ve önceki hak tarihi |
| Üçüncü kişi ticarette benzer işaret kullanıyor | Hak kapsamı ve tecavüz, m.7 ve 29 | Kullanım biçimi, benzerlik ve istisnalar |
| Marka uzun süre kullanılmamış | Kullanım ve iptal, m.9 ve 26 | Tescil tarihi, ciddi kullanım ve haklı sebep |
| Tescil başlangıçta ret nedenlerine aykırı | Hükümsüzlük, m.25 | İleri sürülecek neden ve dava koşulları |
| Hak başkasına aktarılacak | Hukuki işlemler, m.148 | Sözleşme şekli ve sicil işlemi |
Aynı veya benzer sözcüğün görülmesi tek başına bütün soruları cevaplamaz. Sınıf numaralarının aynı ya da farklı olması da tek başına mal/hizmet benzerliğini belirlemez. Kapsam hazırlama rehberi bu ayrımı açıklar.
Hakkın sınırları ve tescilsiz önceki haklar
Kanun, dürüst ticari kullanım gibi belirli durumlarda marka sahibinin yasaklama yetkisine sınırlar getirir. Ayrıca tescilsiz bir işaret üzerinde başvuru tarihinden önce elde edilmiş haklar da kanundaki koşullarla itiraz nedeni olabilir. Bu yüzden “tescilsizse hiçbir hakkı yoktur” veya “tescil varsa her kullanım yasaktır” biçimindeki iki genelleme de yanlıştır. SMK m.6/3 ve m.7/5 ilgili ayrımları içerir.
Türkiye'deki tescil, yabancı ülkelerde kendiliğinden koruma oluşturmaz. Ulusal, bölgesel veya Madrid sistemi üzerinden hedef ülkeler değerlendirilir; uluslararası sistem tek bir dünya markası yaratmaz. WIPO'nun koruma açıklaması ülkesellik esasını açıklar.
İdari iptal ve hükümsüzlükte yetkili yol
SMK m.26'daki iptal yetkisi 10 Ocak 2024'te TÜRKPATENT'e geçmiştir. Geçiş tarihinde mahkemelerde görülmekte olan iptal davaları için özel düzenleme bulunur. Hükümsüzlük ise m.25 kapsamında mahkeme yoludur. Başvuruyu geri çekme ve tescilli haktan vazgeçme de ayrı işlemlerdir. İptal ve geri çekme rehberi hangi durumun hangi yola ait olduğunu karşılaştırır.
Bir hukuki değerlendirmeden önce ne hazırlamalısınız?
- Güncel sicil kaydı, hak sahibi ve kapsam.
- İlgili başvuru, yayım, tescil ve bildirim tarihleri.
- İddia edilen kullanımın tarihli örnekleri ve kaynakları.
- Kendi kullanımınızı gösteren mal/hizmet bağlantılı kayıtlar.
- Lisans, devir veya uzlaşma belgeleri.
- Açık süreler ve elde edilmek istenen somut sonuç.
Ücret, delil ihtiyacı ve işlem süresi seçilecek yola göre değişir. Başvuru işlemlerinin bütçesi için ücret rehberini inceleyin; dava giderlerini aynı kalem saymayın.
Sık sorulan sorular
Marka tescili bir iş fikrini de korur mu?
Marka, mal veya hizmetleri ayırt eden işarete ilişkin korumadır. İş fikri, teknik buluş, tasarım ve eser hakları aynı hukuki konu değildir.
Tescil belgesi her benzer adın kullanımını yasaklar mı?
Hayır. Kapsam, benzerlik, kullanım ve ilgili hukuki koşullar değerlendirilir. Kanuni sınırlar da dikkate alınır.
Başkası markamı kullanınca kendi hakkım otomatik düşer mi?
Hayır. Yetkisiz kullanım tek başına tescili sona erdirmez. Somut olayda izlenecek yol ve süreler ayrıca değerlendirilir.
TÜRKPATENT bütün marka uyuşmazlıklarını çözer mi?
Hayır. Kurum işlemleri, hükümsüzlük davaları ve tecavüz uyuşmazlıkları aynı görev alanına girmez. İdari iptal yetkisi bu ayrımı tamamen ortadan kaldırmamıştır.